Haast je langzaam

Door Rik Schraag

Als er één spreuk van toepassing is op het vertaalvak is het wel festina lente, oftewel ‘haast je langzaam’. Dit was de lijfspreuk van keizer Augustus. Officieel luidde die overigens ‘Festina lente, sed festina’: ‘Haast je langzaam, maar haast je’.

Dit motto is helemaal van deze tijd. Er zijn tientallen blogs aan gewijd. De woorden sluiten perfect aan op moderne tendenzen als mindfulness en alles wat maar met ‘slow’ begint.

Maar wat houdt het nu precies in? Zoveel mensen, zoveel meningen. Om een van de betere blogs te citeren: “Het is een advies om de baas over je eigen tempo van handelen te worden en te blijven. Het kan je helpen in beweging te komen, te versnellen, iets impulsiefs te doen, of juist weer eens uit het raam te staren, te vertragen en te overdenken.”

En haasten zul je je als vertaler. Deadlines lijken speciaal voor onze beroepsgroep uitgevonden. Je kunt daar op verschillende manieren mee omgaan. Zo is een goed overleg met de klant een probate onthaastingstechniek. Betekent het verzoek om vrijdagmiddag om vijf uur een vertaling te leveren dat die stante pede wordt doorgenomen? Of is de contactpersoon dan aan het genieten van een biertje en bitterbal? Als je planning in de verdrukking dreigt te komen, loont het de moeite om te vragen of je ook maandag voor negen uur kunt leveren. Je zult zien dat de klant van plan was om de vertaling pas maandagochtend te controleren, maar het weekend wilde ingaan in de zekerheid dat alles binnen was. Bij navraag blijkt het dan prima als de vertaling zondagavond wordt geleverd.

‘Haastige spoed is zelden goed’ is een populaire vertaling van de Latijnse spreuk. Dat is een van de valkuilen van het vertalerschap. Vertalingen vormen soms een sluitpost. Het werk moet morgen al voltooid zijn, want de drukker of DTP-afdeling staat al te trappelen om ermee aan de slag te gaan (ik vraag me al jarenlang af hoe zij erin slagen om klanten zoveel heilig ontzag in te boezemen). Of moet er snel een persbericht worden vertaald naar aanleiding van de publicatie van de jaarcijfers. Er staat dan weinig tijd tot je beschikking, maar dat geeft je natuurlijk geen vrijbrief om als een olifant door de porseleinkast te lopen. Een fout die niet alleen beginnende vertalers begaan: in alle haast let je alleen nog maar op terminologische kwesties en zinsconstructies, en verlies je de getallen uit het oog. Een tikfout is snel gemaakt, en voor je het weet wordt er volgens het persbericht drie jaar na dato een jaarverslag uit 2013 gepubliceerd.

Snelheid kan er ook toe leiden dat je in een creatieve ‘flow’ terechtkomt. Als je aangewezen bent op je intuïtie en taalgevoel, levert dat soms een beter resultaat op. Want als je voortdurend aan je vertaling blijft schaven, ga je al snel aan je eigen oordeel twijfelen. De wijzigingen die je aanbrengt pakken dan in je nadeel uit. Het is me diverse keren voorgekomen dat klanten beter te spreken waren over een spoedvertaling dan over een tekst waarbij ik had geprobeerd om de stijlvoorkeuren van de klant zo dicht mogelijk te benaderen.

Maar een flow werkt niet altijd in je voordeel. Dat merk ik niet alleen als vertaler, maar ook als uitbesteder van vertalingen. Je kunt er de klok op gelijkzetten: elke keer dat een collega zegt dat hij of zij enorm veel plezier heeft beleefd en bijzonder tevreden is met het resultaat, komt de klant met op- en aanmerkingen voor de dag. En de keren dat je grijze haren van een moeilijke tekst krijgt en met vrees en beven je werk inlevert, zijn klanten weer dolenthousiast.

Mijn succesformule ziet er voorlopig als volgt uit: eerst maak ik een snelle vertaling van de hele tekst, een soort van kladje. Als er dingen zijn waarvoor ik geen oplossing paraat heb, laat ik die gewoon onvertaald. Vervolgens zet ik de vertaling af tegen de brontekst. Soms doet het onderbewuste dan een duit in het zakje en schiet me plotseling een vondst binnen. In andere gevallen lukt het me om een oplossing te vinden door slim zoekwerk op het internet. Dan volgt een tweede correctieronde, waarbij ik de brontekst volledig terzijde schuif. Ik kijk dan met een kritische blik naar de vertaling. Ik knip te lange zinnen op, schrap overtollige informatie en breng logische verbanden aan.

Als ik na deze drie vertaalslagen nog steeds mijn twijfels heb, voer ik nog één correctieronde uit. Dat is gevaarlijk, omdat je al snel vervalt in haarkloverij (terwijl de klok doortikt) of, zoals eerder gezegd, minder geslaagde wijzigingen aanbrengt. De twee correctierondes zijn normaliter voldoende om haastige spoed tegen te gaan en optimale kwaliteit af te leveren in de weinige tijd die je als vertaler tot je beschikking hebt.

Reacties

Geplaatst door re-enactment op 31 juli, 2017

Prima werk.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *