Je vertaling loslaten

Door Rik Schraag

Iedereen die wel eens iets schrijft of vertaalt, kent het fenomeen. Een redacteur snijdt ‘overtollig vet’ weg, inclusief je prachtigste volzinnen. Een tekst waarop je urenlang hebt zitten broeden komt terug met rode strepen.

De stress die met een dergelijke afwijzing gepaard gaat, doet qua intensiteit niet veel onder voor het emotionele tumult rond een verhuizing of vechtscheiding. De tekst is jouw kindje, en er worden vraagtekens gezet bij je taalkundig inzicht en schrijfvaardigheid. Met een beetje pech begin je aan je eigen kunnen te twijfelen. Maar kop op: het overkomt de besten.

Neem nou de dichter W.H. Auden, een van mijn creatieve helden.In de jaren dertig van de vorige eeuw werd hij gezien als de spreekbuis voor zijn generatie.

In 1935 werd hij gevraagd om dichtregels op te stellen voor de documentaire “Night Mail” over de posttrein van de London, Midland and Scottish Railway (LMS).

Onberispelijk professioneel

Er was maar bar weinig ruimte in het drukbezette kantoor van de GPO Film Unit. De dichter moest het doen met een bureautje in een donkere, muffige gang. Hij hield echter van de dynamische en informele omgeving, die aansloot bij zijn visie dat een dichter middenin de samenleving moest staan.

Het was een moeilijke opdracht die om veel improvisatie vroeg. Auden schreef zijn verzen met een stopwatch in de hand. Hij nam de voltooide dichtregels mee naar de montagekamer, waar hij ze hardop voorlas terwijl de film draaide om te zien of het ritme van de woorden bij de snelheid van de montage paste. De uiterst kritische regisseur Harry Watt gaf aan of het al dan niet werkte.

Als de regels niet optimaal bij de filmbeelden aansloten, rolde Auden zijn vel met dichtregels op tot een prop papier en dumpte hij zijn werk in de prullenmand. “Door deze informele, nietsontziende aanpak zijn er een paar prachtige regels en coupletten de vergetelheid ingestuurd,” zei Watt later.

De documentaire, opgeluisterd met muziek van Benjamin Britten, werd beschouwd als een groot artistiek succes. Een fragment met de dichtregels van Auden is te vinden op YouTube.

Dit is hoe je in mijn optiek zou moeten omgaan met de wensen van de klant.

A project from hell

Vorig jaar vertaalden we voor een PR-bureau een Engelstalige whitepaper over de programmeermethodiek Agile naar het Nederlands. Zoals te verwachten was het een nogal Amerikaans verhaal. Geen makkelijke tekst om een op een naar het Nederlands over te zetten. Je hebt niet alleen te maken met een taalverschil, maar ook met een cultuurverschil — een verschil in denken en presenteren. Nederlanders gaan prat op nuchterheid. Ze willen korte en bondige feiten. Amerikaanse copywriters zijn daarentegen meesters in gebakken lucht.

Na te hebben gecontroleerd of de vertaling feitelijk overeenkwam met de boodschap van de Engelse tekst, legde ik de brontekst opzij en concentreerde ik me op het verfijnen van de Nederlandse vertaling. Zinnen inkorten, omgooien, opsplitsen, dat soort werk. Na twee grondige correctierondes stuurde ik het eindresultaat naar het PR-bureau.

Oeps!

Net voor het weekend kreeg ik de horen dat de eindklant nog niet helemaal tevreden was. Een van de klachten was dat de zinnen nog steeds te lang waren. Dat was even slikken. Ik besloot om de vertaling meteen op te sturen naar een collega, zodat deze de tekst met nieuwe ogen en frisse moed kon verbeteren door zinnen genadeloos in te korten en de zinsstructuren te stroomlijnen. Maandagochtend vroeg ging de nieuwe tekst retour naar de klant.

En wat bleek? De eindklant was volgens het bureau nog steeds niet tevreden. Daar brak de spreekwoordelijke klomp. “Kun je contact met hen opnemen om het een en ander door te spreken?” Na diep inademen en tot tien te hebben geteld belde ik met de contactpersoon bij het desbetreffende softwarebedrijf en luisterde ik naar wat deze precies veranderd wilde zien.

Aha!

Daar kwam de aap uit de mouw. Het bleek vooral te gaan om een verschil in visie. De Engelse copywriter had de problemen van de ICT-organisatie uiterst negatief neergezet, zodat de voordelen van de Agile-oplossing beter uit de verf kwamen. Hierdoor kwamen ICT-managers echter in een slecht licht te staan. En zij waren nu juist de doelgroep!

Ook werd duidelijk dat de mensen van de Nederlandse vestiging een uitgesproken persoonlijke visie hadden die zij in de Nederlandse whitepaper tot uiting wilden brengen.

Alles was nu helder. Ik gaf aan dat we de tekst op basis van deze nieuwe uitgangspunten zouden herschrijven en schakelde een freelance copywriter in om de tekst te herijken. Nu zijn copywriters niet goedkoop – hun uurtarief is tot twee keer zo hoog als dat van een vertaler. Niet optimaal vanuit zakelijk perspectief, want na het inschakelen van een vertaler en copywriter moet je in je handen knijpen als je niet in de rode cijfers komt.

Het PR-bureau was echter een goede en tevreden vaste klant. Ik beschouwde het extra werk daarom als een investering in onze relatie.

Slik!

Toen de copywriter bijna klaar was met zijn werk, ontving ik echter een nieuw mailtje. Het Engelse hoofdkantoor van het softwarebedrijf had te horen gekregen dat de Nederlandse collega’s de brontekst te negatief vonden. Ze hadden de oorspronkelijke schrijver de tekst laten herschrijven. Kon de vertaling aan de nieuwe tekst worden aangepast?

Ik gaf aan dat het meeste werk al was gedaan op basis van de specifieke input van het Nederlandse kantoor. Het was verstandiger om met die tekst door te gaan, omdat die perfect aansloot op de visie die de Nederlandse managers wilden communiceren.

Gelukkig was men het met me eens, anders had dit helse project zich nog langer voortgesleept. Het eindresultaat werd door de Nederlandse vestiging geaccepteerd. Uiteindelijk is het een prachtig informatieve whitepaper geworden.

Gelukkig gebeurt het hooguit twee keer per jaar dat projecten op dergelijke wijze ontsporen. Maar er zijn des teveel klanten die nog even “over een tekst heen willen pissen”, zoals mensen bij communicatiebureaus dat soms oneerbiedig verzuchten. Voor ons betekent dat soms dat we vertalingen achteraf moeten aanpassen, met alle frustratie, kosten en tijdsverlies van dien. Het enige wat in dit soort gevallen helpt, is terugdenken aan de onberispelijke professional W.H. Auden…

Hier nog een artikel over het gevoel “Ik ben niet goed genoeg” dat je soms kan bekruipen als het even niet lekker gaat.

Reacties